डाटा सेन्टरको प्राविधिक समस्याले आज नेप्से कारोबार ठप्प, बजारको पूर्वाधारमाथि फेरि उठ्यो प्रश्न

काठमाडौं । नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) को कारोबार प्रणालीसँग जोडिएका ७२ वटा धितोपत्र दलाल कम्पनीको सर्भर रहेको डाटा हब प्रालिमा देखिएको प्राविधिक समस्याका कारण आज असोज ५ गतेको नियमित शेयर कारोबार स्थगित भएको छ। बजार सञ्चालनकै पूर्वाधारमा समस्या देखिएपछि नेप्सेले कारोबार रोकेको यो घटनाले लगानीकर्ताले भने विरोध जनाएका छन्। 

नेप्सेका अनुसार डाटा हब प्रालिमा असोज ४ गते बिहानदेखि प्राविधिक समस्या देखिएको थियो। समस्या समाधानका लागि प्रयास भइरहे पनि असोज ५ गते बिहानसम्म पूर्ण रूपमा समाधान हुन नसकेपछि यथास्थितिमा कारोबार सञ्चालन गर्दा नेप्सेको कारोबार प्रणालीमै क्षति पुग्न सक्ने जोखिम देखिएको थियो। यही कारण स्टक ब्रोकर एसोसिएसन अफ नेपालले समेत आजको नियमित कारोबार सत्र स्थगित गर्न नेप्सेसमक्ष निवेदन दिएको थियो।

त्यसपछि नेप्सेले धितोपत्र सूचीकरण तथा कारोबार नियमावली, २०७५ को नियम २१(१) अनुसार असोज ५ गतेको कारोबार स्थगित गर्ने निर्णय गरेको हो।

समस्या डाटा हबमा, असर सम्पूर्ण बजारमा

यो घटना केवल कुनै एक ब्रोकरको टीएमएसमा आएको समस्या नभई एउटै डाटा सेन्टरमा ठूलो संख्यामा ब्रोकर कम्पनीका सर्भर निर्भर रहेको संरचनासँग जोडिएको छ। ७२ कारोबार सदस्य कम्पनीको सर्भर एउटै पूर्वाधारमा रहेकाले त्यहाँ आएको प्राविधिक अवरोधले ठूलो संख्यामा लगानीकर्ताको कारोबार क्षमतामा एकैपटक असर पार्न सक्ने देखिएको छ।

यसले नेपालको शेयर बजारमा ‘single point of failure’ को जोखिम कति गम्भीर छ भन्ने प्रश्न उठाएको छ। एउटा महत्वपूर्ण पूर्वाधारमा समस्या आउँदा त्यसको असर ब्रोकर, टीएमएस, लगानीकर्ता हुँदै अन्ततः सम्पूर्ण बजार सञ्चालनसम्म पुग्न सक्ने अवस्था देखिएको हो।

विशेषगरी पछिल्लो समय दैनिक ठूलो संख्यामा कारोबार हुने र अनलाइन माध्यमबाट अधिकांश लगानीकर्ता बजारमा जोडिने अवस्थामा कारोबार प्रणालीको निरन्तरता बजारको आधारभूत आवश्यकता बनिसकेको छ। त्यसैले डाटा सेन्टरको प्राविधिक समस्या अब केवल प्राविधिक विषय नभई बजार पूर्वाधार, लगानीकर्ता संरक्षण र बजारको विश्वसनीयतासँग जोडिएको विषय बनेको छ।

यस्तो समस्या पहिलोपटक होइन

नेपालको शेयर बजारमा प्राविधिक समस्याका कारण कारोबार प्रभावित भएको यो पहिलो घटना भने होइन। यसअघि पनि ब्रोकर डाटा सेन्टर, टीएमएस, फायरवाल, कनेक्टिभिटी तथा नेप्सेको आफ्नै डाटा सेन्टरसँग सम्बन्धित समस्याका कारण कारोबार प्रभावित भएका उदाहरण छन्।

सन् २०२० मार्च ३ मा ब्रोकरको डाटा सेन्टरमा समस्या आएपछि सबै ब्रोकरको टीएमएस प्रणाली प्रभावित भएको थियो र दिउँसो १२ः४१ बजेदेखि कारोबार हुन सकेको थिएन। 

त्यस्तै, सन् २०२२ मार्च १४ मा ब्रोकरको डाटा सेन्टरमा आएको प्राविधिक समस्याका कारण कारोबार रोकिएको थियो। त्यसबेला करिब ३० ब्रोकरका ग्राहक खाताहरू डाटा सेन्टरसँग जोडिन नसकेको र अन्ततः सो दिनको बाँकी कारोबार नै बन्द गरिएको थियो। त्यस दिन नेप्से परिसूचक ०.१५ अंकले मात्रै बढेर २६६८.११ विन्दुमा बन्द भएको थियो भने कारोबार रकम करिब १ अर्ब ३४ करोड रुपैयाँमा सीमित भएको थियो। 

यसअघि २०१९ मा टीएमएसको डाटा सेन्टरमा फायरवालसम्बन्धी समस्या आउँदा कारोबार एक घण्टाभन्दा बढी प्रभावित भएको थियो। समस्या समाधानपछि नेप्सेले गुमेको समय पूर्ति गर्न कारोबार अवधि साँझ ६ बजेसम्म थपेको थियो। 

२०१८ मा समेत नेप्सेको डाटा सेन्टर तथा फाइबर कनेक्शनमा समस्या आएपछि कारोबार करिब दुई घण्टा प्रभावित भएको थियो। त्यस दिन कारोबार रकम १७ करोड ५३ लाख रुपैयाँमा सीमित भएको रिपोर्ट गरिएको थियो।

यसरी हेर्दा प्राविधिक समस्या पटक–पटक दोहोरिँदै आएको देखिन्छ। फरक यति हो कि हरेकपटक समस्याको प्रकृति, प्रभावित ब्रोकरको संख्या र बजारमा परेको असर फरक हुने गरेको छ।

कारोबार स्थगनले बजारमा कस्तो असर पार्छ ?

आज कारोबार नै नभएकाले नेप्से परिसूचक, कारोबार रकम, कारोबार संख्या तथा कम्पनीहरूको दैनिक मूल्य परिवर्तनसम्बन्धी बजार संकेत बन्न पाएनन्। यसको प्रत्यक्ष अर्थ आजको दिनका लागि बजारको मूल्य खोजी प्रक्रिया नै रोकिएको हो।

तर यसको प्रभाव केवल एक दिनको कारोबारमा सीमित नहुन सक्छ। विशेषगरी कारोबारका लागि तयारी गरेका लगानीकर्ता, खरिद–बिक्री आदेश राख्न चाहने लगानीकर्ता तथा अल्पकालीन रणनीति बनाएका लगानीकर्ताको योजना प्रभावित हुन्छ।

अर्कोतर्फ, बजार पुनः खुलेपछि आज कारोबार गर्न नपाएका लगानीकर्ताको आदेश, बजारको समग्र मनोविज्ञान र त्यस दिनसम्म विकसित भएका समाचार तथा सूचनाले कारोबारमा अतिरिक्त उतारचढाव ल्याउन सक्ने सम्भावना रहन्छ। यद्यपि कारोबार पुनः खुलेपछि नेप्से सूचकांक कुन दिशामा जाने भन्ने निष्कर्ष अहिले नै निकाल्न सकिँदैन।

महत्वपूर्ण कुरा के हो भने प्राविधिक कारणले बजार बन्द हुनु र बजारमा बिक्रीको चाप वा लगानीकर्ताको मनोविज्ञानका कारण बजार घट्नु फरक घटना हुन्। त्यसैले आज कारोबार नभएको अवस्थालाई बजारको सकारात्मक वा नकारात्मक संकेतका रूपमा व्याख्या गर्नु उपयुक्त हुँदैन।

लगानीकर्ता संघ–संस्थाको चासो अझ महत्वपूर्ण

प्राविधिक समस्याका कारण कारोबार रोकिने घटनाले विगतदेखि नै लगानीकर्ता संघ–संस्थाको ध्यान तान्दै आएको छ। लगानीकर्ताले कारोबार प्रणालीमा समस्या हुँदा आफूले समयमा खरिद–बिक्री गर्न नपाउने, बजार मूल्यमा आएको परिवर्तनअनुसार निर्णय गर्न नसक्ने तथा त्यसबाट आर्थिक क्षति हुन सक्ने विषय उठाउँदै आएका छन्।

यसअघि पनि कारोबार प्रणाली र बजार सञ्चालनसँग सम्बन्धित विषयमा विभिन्न लगानीकर्ता संघ–संस्थाले नियामक तथा नेप्सेको ध्यानाकर्षण गराउँदै आएका छन्। पछिल्लो समय पनि लगानीकर्ता संघहरूले बजारका विभिन्न संरचनागत तथा नियामकीय विषयमा सामूहिक रूपमा आवाज उठाउँदै आएका छन्। 

अब उठ्ने प्रश्न : वैकल्पिक डाटा सेन्टर कति तयार छ ?

आजको घटनाले नेपालको पूँजी बजारमा मुख्य प्रणालीसँगै वैकल्पिक प्रणाली र disaster recovery infrastructure को आवश्यकता फेरि उजागर गरेको छ।

बजार पूर्वाधारमा समस्या आउन सक्ने सम्भावना शून्य बनाउन सम्भव नहुन सक्छ। तर एउटै पूर्वाधारमा निर्भरता कम गर्ने, वैकल्पिक डाटा सेन्टरलाई तत्काल सक्रिय गर्न सकिने बनाउने, नियमित disaster recovery test गर्ने, backup connectivity कायम राख्ने र प्राविधिक समस्या आएपछि लगानीकर्तालाई तत्काल तथा स्पष्ट सूचना दिने व्यवस्था महत्वपूर्ण हुन्छ।

यसअघि प्राविधिक समस्याका कारण कारोबार प्रभावित भएका घटनाहरूले पनि समस्या समाधानभन्दा अगाडि पूर्वतयारी र प्रणालीगत resilience बढी महत्वपूर्ण हुने देखाइसकेका छन्।

बजार विस्तारसँगै पूर्वाधारको क्षमता पनि बढाउनुपर्ने

नेपालको शेयर बजारमा अनलाइन कारोबारको विस्तारसँगै कारोबारको मात्रा, सहभागी लगानीकर्ता र ब्रोकर कम्पनीको संख्या बढेको छ। यस्तो अवस्थामा पुरानै ढाँचाको पूर्वाधारमा थप निर्भर हुँदै जानुभन्दा बजारको आकारअनुसार डाटा सेन्टर, नेटवर्क, साइबर सुरक्षा, backup system र disaster recovery क्षमता विस्तार गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।

यसको जवाफ नेप्से, ब्रोकर, नियामक र सम्बन्धित प्राविधिक सेवा प्रदायकबाट स्पष्ट रूपमा आउनुपर्ने देखिन्छ। विशेषगरी समस्या समाधान भएपछि समस्याको वास्तविक कारण, प्रभावित प्रणाली, data integrity, backup व्यवस्था र पुनः यस्तो अवस्था आउन नदिन अपनाइने उपाय सार्वजनिक गरिएमा लगानीकर्ताको विश्वास कायम राख्न थप सहयोग पुग्नेछ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित समाचार

सेयर किन्नुअघि कसरी गर्ने रिसर्च ? यी हुन् महत्वपूर्ण ५ चरणहरु

खप्तड लघुवित्तले आईपीओ जारी गर्ने, बिक्री प्रबन्धकमा प्रभु क्यापिटल नियुक्त

बिल एकम्यानको रणनीति : सस्तो सेयर किनेर व्यवस्थापन आफ्नै हातमा लिने

तीन कम्पनीको सेयर मूल्य समायोजन

विद्युत खपत बढाउन प्राधिकरणले सुरु गर्यो अभियान

भ्याल्यू स्टक भनेको के हो, कसरी छान्ने यस्ता सेयर ?