एउटै क्यान्टिन, एउटै सपना र एउटै पीडाबाट जन्मिएको अभियान: कसरी चार न्युरोसर्जनले स्थापना गरे ‘न्युरोकेयर फाउन्डेसन नेपाल’

बिरामीको उपचार मात्रै होइन, रोगबारे चेतना फैलाएर पीडा रोक्ने अभियानमा चार साथी

काठमाडौं । अस्पतालका गल्लीहरूमा धेरै प्रकारका पीडा देखिन्छन्। केही पीडा बिरामीका हुन्छन्, केही उनका परिवारका। तर एउटा यस्तो पीडा पनि हुन्छ, जसले चिकित्सकलाई समेत वर्षौंसम्म पछ्याइरहन्छ—त्यो हो समयमै उपचार पाउन सक्थ्यो तर नपाएर गम्भीर अवस्थासम्म पुगेको बिरामीको पीडा।

यस्तै पीडाले वर्षौंअघि काठमाडौंका चार युवा चिकित्सकलाई गहिरो रूपमा छोएको थियो। उनीहरू थिए—डा. प्रसन्न कार्की, डा. बिनोद राजभण्डारी, डा. रूपेन्द्र बी. अधिकारी र डा. अनिश मान सिंह। आज उनीहरू स्थापित न्युरोसर्जनका रूपमा परिचित छन्। तर उनीहरूको साझा यात्रा एउटा अस्पतालको क्यान्टिनबाट सुरु भएको थियो, जहाँ चिसिँदै गएका चियाका कपसँगै उनीहरू एउटा प्रश्नमाथि बारम्बार छलफल गर्थे—‘यदि बिरामीले समयमै थाहा पाएको भए के हुन्थ्यो?’

बिर्सन नसकिने ती बिरामीहरू

चिकित्सा पेशाको सुरुआती दिनहरूमा उनीहरूले धेरै यस्ता बिरामी देखे, जसको अवस्था समयमै उपचार पाएको भए फरक हुन सक्थ्यो।

उनीहरूमध्ये एक थिए पक्षघात (स्ट्रोक) का बिरामी। हातखुट्टा अचानक नचल्ने समस्या देखिएपछि परिवारले अस्पताल लैजानुभन्दा घरमै पूजा–पाठ र प्रार्थनामा समय बितायो। सात दिनपछि मात्रै बिरामी अस्पताल पुगे। तर तबसम्म उपचारको महत्वपूर्ण समयसीमा समाप्त भइसकेको थियो।

न्युरोलोजीमा एउटा चर्चित भनाइ छ—‘टाइम इज ब्रेन’ अर्थात् समय नै मस्तिष्क हो। स्ट्रोक भएपछि उपचार ढिलो हुँदा प्रत्येक मिनेट लाखौं न्युरोन नष्ट भइरहेका हुन्छन्। तर धेरै नेपाली परिवारलाई यो तथ्यबारे जानकारी नै छैन।

अर्का एक बिरामी वर्षौंदेखि खुट्टाको असह्य दुखाइ बोकेर हिँडिरहेका थिए। उनले अनेकौं उपचार गरे, तर समस्या खुट्टामा नभई मेरुदण्डमा रहेको च्यापिएको स्नायुमा थियो। सही निदान हुन नसक्दा उनले वर्षौंसम्म अनावश्यक पीडा भोग्नुपर्‍यो।

यस्ता घटनाले चारै जना चिकित्सकलाई एउटै निष्कर्षमा पुर्‍यायो—धेरै बिरामी रोगले मात्र होइन, जानकारीको अभावले पनि पीडित छन्।

क्यान्टिनमा जन्मिएको सपना

अन्नपूर्ण न्युरो अस्पताल, मैतीघरमा मेडिकल अफिसरका रूपमा कार्यरत रहँदा उनीहरूको मित्रता अझ गहिरो बन्दै गयो। दिनभरि बिरामीको सेवा गरेपछि साँझ क्यान्टिनमा बसेर उनीहरू स्वास्थ्य प्रणाली, बिरामीको अवस्था र सम्भावित समाधानबारे घण्टौं छलफल गर्थे।

उनीहरूलाई एउटा कुरा स्पष्ट भइसकेको थियो—अस्पतालमा आउने बिरामीको उपचार गर्नु आवश्यक छ, तर त्यो मात्र पर्याप्त छैन।

यदि मानिसहरूलाई रोगका प्रारम्भिक लक्षणबारे जानकारी दिन सकियो भने धेरै जटिलता रोक्न सकिन्छ। यदि गाउँ–गाउँमा स्वास्थ्य चेतना पुग्न सक्यो भने धेरै बिरामी समयमै अस्पताल आउन सक्छन्।

त्यसैले उनीहरूले एउटा फरक सपना देख्न थाले—अस्पतालको ढोकासम्म बिरामी आइपुग्ने प्रतीक्षा गर्ने होइन, स्वास्थ्य चेतना लिएर समुदायसम्म पुग्ने।

एउटै लक्ष्य, एउटै विधा

त्यही सोचले उनीहरूलाई एउटै चिकित्सा विधातर्फ डोर्‍यायो—न्युरोसर्जरी। मस्तिष्क, मेरुदण्ड र स्नायु प्रणालीसँग सम्बन्धित जटिल रोगहरूको उपचार गर्ने यो क्षेत्र चुनौतीपूर्ण मानिन्छ। तर चारै जनाले यही क्षेत्र रोजे। समयसँगै उनीहरूको बाटो फरक–फरक देशतर्फ मोडियो।

डा. प्रसन्न कार्की र डा. रूपेन्द्र बी. अधिकारी जापान पुगे। त्यहाँ पाँच वर्षसम्म न्युरोसर्जरी र पीएचडी अध्ययन गर्दै उनीहरूले अत्याधुनिक चिकित्सा प्रणालीको अनुभव हासिल गरे।

डा. बिनोद राजभण्डारीले नेपालमै तीन वर्ष जनरल सर्जरीको तालिम पूरा गरेपछि थप तीन वर्ष न्युरोसर्जरीमा विशेषज्ञता हासिल गरे।

यस्तै, डा. अनिश मान सिंह चीन पुगे, जहाँ उनले तीन वर्ष न्युरोसर्जरीको उन्नत तालिम लिए।

देश फरक भए, भाषा फरक भए, समय क्षेत्र फरक भए। तर उनीहरूको सपना भने कहिल्यै फरक भएन। सामाजिक सञ्जाल, फोन र नियमित संवादमार्फत उनीहरू निरन्तर जोडिइरहे।

‘ब्यान्डेज’ भन्दा ठूलो समाधानको खोजी

वर्षौंको अध्ययन र प्रशिक्षणपछि चारै जना विशेषज्ञ चिकित्सकका रूपमा स्थापित भए। उनीहरूले शल्यक्रिया गरे, जटिल बिरामीको उपचार गरे र धेरै जीवन बचाए। तर उनीहरूलाई अझै पनि एउटा कुरा अपूरो लाग्थ्यो।

उनीहरूका अनुसार शल्यक्रिया आवश्यक छ, तर त्यो समस्याको अन्तिम चरणको समाधान हो। जब बिरामी अपरेशन थिएटरमा पुग्छ, तबसम्म रोगले आफ्नो असर देखाइसकेको हुन्छ।

स्ट्रोक भइसकेको हुन्छ। ट्युमर बढिसकेको हुन्छ। स्नायुमा क्षति पुगिसकेको हुन्छ।

त्यसैले उनीहरू अक्सर एउटा उदाहरण दिन्थे—“उपचार भनेको घाउमा ब्यान्डेज लगाउनु जस्तै हो। आवश्यक छ, तर नयाँ घाउ लाग्न नदिनु अझ महत्त्वपूर्ण हो।” र त्यो सम्भव हुन्छ चेतना र रोकथामबाट।

दुई वर्षअघि जन्मियो ‘न्युरोकेयर फाउन्डेसन नेपाल’

वर्षौंअघिको क्यान्टिन संवाद अन्ततः दुई वर्षअघि संस्थागत रूपमै मूर्त रूप लियो। ‘न्युरोकेयर फाउन्डेसन नेपाल’ स्थापना भयो।

यो संस्था केवल बिरामी उपचार गर्ने उद्देश्यले स्थापना भएको होइन। यसको मूल लक्ष्य न्युरोलोजिकल तथा न्युरोसर्जिकल रोगबारे जनचेतना फैलाउने, प्रारम्भिक पहिचानमा सहयोग गर्ने र विशेषज्ञ सेवा नपुगेका समुदायसम्म पुग्ने हो।

स्थापनापछि फाउन्डेसनले देशका विभिन्न स्थानमा निःशुल्क स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गरेको छ। तीमध्ये धेरै ठाउँमा न्युरोसर्जन पहिलोपटक पुगेका थिए।

शिविरमार्फत हजारौं मानिसले परामर्श पाएका छन्। धेरैले पहिलोपटक आफ्नो समस्या मस्तिष्क, मेरुदण्ड वा स्नायुसँग सम्बन्धित रहेको थाहा पाएका छन्।

फाउन्डेसनले विशेषगरी स्ट्रोकबारे जनचेतना अभिवृद्धिमा जोड दिएको छ। स्ट्रोकका लक्षण देखिनेबित्तिकै अस्पताल पुग्नुपर्ने सन्देश समुदायस्तरसम्म पुर्‍याउने प्रयास भइरहेको छ।

सपना अझै बाँकी छ

आज ती चार साथी सफल न्युरोसर्जन छन्। तर उनीहरूको पहिचान केवल शल्यचिकित्सकको रूपमा सीमित छैन। उनीहरू स्वास्थ्य चेतनाका अभियन्ता पनि बनेका छन्।

उनीहरू स्वीकार्छन्—नेपालमा न्युरोलोजिकल स्वास्थ्यसम्बन्धी चुनौती अझै धेरै छन्। ग्रामीण क्षेत्रमा विशेषज्ञ सेवा पुग्न सकेको छैन। धेरै मानिस अझै पनि रोगका प्रारम्भिक संकेतबारे अनभिज्ञ छन्।

तर उनीहरू निराश छैनन्।

बरु, वर्षौंअघि अस्पतालको क्यान्टिनमा सुरु भएको संवादले आज एउटा राष्ट्रिय अभियानको रूप लिइसकेको छ।

विश्व ब्रेन ट्युमर दिवसको अवसरमा उनीहरूको सन्देश सरल छ—मस्तिष्क र स्नायु प्रणालीका रोगलाई बेवास्ता नगर्नुहोस्। लक्षण देखिएपछि ढिला नगरी चिकित्सकको सल्लाह लिनुहोस्। चेतना नै सबैभन्दा ठूलो उपचारको सुरुआत हो।

कहिल्यै नबिर्सिने बिरामीहरूको पीडाबाट जन्मिएको यो अभियान अझै यात्रामै छ। तर आज, ती चार साथीहरूसँग केवल पीडाको स्मृति मात्र छैन, त्यसलाई परिवर्तन गर्ने एउटा बलियो माध्यम पनि छ—न्युरोकेयर फाउन्डेसन नेपाल।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित समाचार

गरिब देशहरुको सहयोगका लागि विश्व बैंकको ९३ अर्ब डलरको वित्तीय प्याकेज

१० वाणिज्य बैंकले ४ महिनामै कमाए अर्ब बढी नाफा, एनआइसी एसियाको सबैभन्दा धेरै

खप्तड लघुवित्तले आईपीओ जारी गर्ने, बिक्री प्रबन्धकमा प्रभु क्यापिटल नियुक्त

८ जिल्लामा विद्युत प्रणाली सुधारको काम सुरु

बिल एकम्यानको रणनीति : सस्तो सेयर किनेर व्यवस्थापन आफ्नै हातमा लिने

तीन कम्पनीको सेयर मूल्य समायोजन