अमेरिका–इरान तनाव चर्किँदा मध्यपूर्वमा सुरक्षा संकट, तेलको मूल्य दुई सातायताकै उच्च

काठमाडौं। स्ट्रेट अफ हर्मुज क्षेत्रमा व्यापारिक जहाजमाथि भएको आक्रमणपछि अमेरिका र इरानबीचको सैन्य तनाव पुनः बढेको छ।

अमेरिकी सेनाले इरानका सैन्य पूर्वाधारमा हवाई आक्रमण गरेपछि इरानले बहराइन र कुवेतस्थित अमेरिकी सैन्य आधारहरूलाई लक्षित गरी मिसाइल तथा ड्रोन आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ। पछिल्लो घटनाक्रमले मध्यपूर्वमा जारी कूटनीतिक प्रयासमा चुनौती थप्नुका साथै अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा नयाँ अनिश्चितता सिर्जना गरेको छ।

अमेरिकी सेनाले अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्गमा सञ्चालनमा रहेका तीन व्यापारिक जहाजमाथि भएको आक्रमणको जवाफस्वरूप कारबाही गरिएको जनाएको छ। अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमान्डका अनुसार इरानको हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली, राडार तथा इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (आईआरजीसी) ले प्रयोग गर्ने ६० भन्दा बढी तीव्र गतिका साना डुङ्गालाई निशाना बनाइएको थियो। ती डुङ्गा स्ट्रेट अफ हर्मुज क्षेत्रमा व्यापारिक जहाजको आवागमनमा अवरोध सिर्जना गर्ने गतिविधिमा संलग्न रहेको अमेरिकी दाबी छ।

अमेरिका, कतार र साउदी अरेबियाले व्यापारिक जहाजमाथिको आक्रमणका लागि इरानलाई जिम्मेवार ठहर गरेका छन्। यद्यपि इरानले घटनामा आफ्नो प्रत्यक्ष संलग्नता स्वीकार गरेको छैन। तेहरानले आफूले स्वीकृति नदिएका समुद्री मार्ग प्रयोग गर्ने जहाजलाई यसअघि पनि चेतावनी दिँदै आएको जनाएको छ।

अमेरिकी हवाई आक्रमणपछि बहराइन र कुवेतमा हवाई हमलाको चेतावनी साइरन बजाइएको थियो। इरानको आईआरजीसीले नौसैनिक र एयरोस्पेस बलको संयुक्त अभियानमार्फत ८५ अमेरिकी सैन्य स्थापनालाई लक्षित गरिएको दाबी गरेको छ। इरानका अनुसार बहराइनस्थित अमेरिकी पाँचौँ फ्लीटको मुख्यालय तथा कुवेतको अली अल–सलेम एयर बेस आक्रमणको निशानामा परेका थिए।

यसैबीच अमेरिकाले जुन १७ मा भएको अन्तरिम समझदारीअन्तर्गत इरानी तेलको कारोबारमा दिइएको ६० दिने छुट पनि रद्द गरेको छ। अमेरिकी वित्त मन्त्रालयका अनुसार जुलाई १७ देखि इरानी तेलसँग सम्बन्धित नयाँ खरिद, बिक्री तथा ढुवानीमा पुनः प्रतिबन्ध लागू हुनेछ।

इरानका उपविदेशमन्त्री काजेम घरिबाबादीले अमेरिकी निर्णयलाई दुई देशबीचको समझदारीको उल्लङ्घन भएको आरोप लगाउँदै राष्ट्रिय हितको रक्षा गर्न आवश्यक कदम चालिने चेतावनी दिएका छन्। इरानी संसद्का अध्यक्ष मोहम्मद बाघेर कालिबाफले पनि अमेरिकी कदमप्रति कडा असन्तुष्टि जनाएका छन्।

सैन्य तनावको असर अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा समेत देखिएको छ। ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य करिब ३ प्रतिशतले बढेर प्रतिब्यारेल ७६.०७ अमेरिकी डलर पुगेको छ, जुन जुन २३ यताकै उच्च स्तर हो। केही साताअघि स्थिर बन्दै गएको तेल बजार पुनः अस्थिर बनेको विश्लेषकहरूले बताएका छन्।

ऊर्जा क्षेत्रका विश्लेषकहरूका अनुसार स्ट्रेट अफ हर्मुज क्षेत्रमा सुरक्षा जोखिम बढेमा विश्वव्यापी तेल आपूर्तिमा असर पर्न सक्ने सम्भावना छ। ऊर्जा अनुसन्धान संस्था एमएसटी मार्कीका प्रमुख साउल काभोनिकले इरानले जलमार्गमा नियन्त्रण कडा बनाए जहाज आवागमन उल्लेखनीय रूपमा घट्न सक्ने बताएका छन्।

स्ट्रेट अफ हर्मुज विश्वको प्रमुख ऊर्जा आपूर्ति मार्गमध्ये एक हो। विश्वको करिब पाँचौँ भाग कच्चा तेल तथा ठूलो परिमाणमा प्राकृतिक ग्यास यही समुद्री मार्ग हुँदै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुग्ने भएकाले त्यहाँको सुरक्षा अवस्थाले विश्व ऊर्जा बजार र अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने गरेको छ।

यसैबीच बेलायतको समुद्री व्यापार सञ्चालन केन्द्रले ओमानको तट नजिक एक तेल ट्याङ्करमा आगलागी भएको जनाएको छ। इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमले तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास बोकेको अर्को जहाज पनि आक्रमणमा परेको दाबी गरेका छन्। अन्य दुई व्यापारिक जहाजमा सामान्य क्षति पुगेको भए पनि मानवीय क्षतिको विवरण सार्वजनिक भएको छैन।

तनावको केन्द्रमा स्ट्रेट अफ हर्मुज हुँदै हुने जहाज सञ्चालनसम्बन्धी विवाद रहेको छ। ओमान र संयुक्त राष्ट्रसंघअन्तर्गतको अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री संगठनले अस्थायी समुद्री मार्ग घोषणा गरेपछि इरानले आफूले स्वीकृत गरेको मार्ग मात्र प्रयोग गर्नुपर्ने अडान दोहोर्याएको थियो। त्यसयता वैकल्पिक मार्ग प्रयोग गर्ने केही जहाजमाथि आक्रमणका घटना भएका छन्।

दुवै पक्षले थप सैन्य तयारी जारी राखेको संकेत दिएका छन्। इरानको केन्द्रीय सैन्य कमान्डले अमेरिकी कारबाहीको जवाफ दिने चेतावनी दिएको छ भने अमेरिकी सेनाले आवश्यक परे थप कारबाही गर्न तयार रहेको जनाएको छ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित समाचार

गरिब देशहरुको सहयोगका लागि विश्व बैंकको ९३ अर्ब डलरको वित्तीय प्याकेज

१० वाणिज्य बैंकले ४ महिनामै कमाए अर्ब बढी नाफा, एनआइसी एसियाको सबैभन्दा धेरै

खप्तड लघुवित्तले आईपीओ जारी गर्ने, बिक्री प्रबन्धकमा प्रभु क्यापिटल नियुक्त

८ जिल्लामा विद्युत प्रणाली सुधारको काम सुरु

बिल एकम्यानको रणनीति : सस्तो सेयर किनेर व्यवस्थापन आफ्नै हातमा लिने

तीन कम्पनीको सेयर मूल्य समायोजन