तल्लो विन्दुमा रहेको शेयर बजारमा सर्वाधिक सस्ता यि २० कम्पनी, थोरै लगानीमा धेरै कमाउने अवसर

काठमाडौं। पछिल्लो समय नेपाली शेयर बजारमा आएको दबाबसँगै धेरै कम्पनीको शेयर मूल्य एक वर्षयताकै उच्च विन्दुबाट उल्लेख्य रूपमा तल झरेर उकालो लाग्ने तरखरमा छन्। राजनीतिक उतारचढाव र नयाँ सरकारका केहि कदमले गर्दा शेयर बजारले निकै दवाव झेल्नु पर्यो। अहिले सरकार नै शेयर बजार प्रति सबैभन्दा धेरै चिन्तित छ। सरकारका केहि कदमले बजार अव क्रमिक रुपमा बुलिस ट्रेण्डमा जान सक्ने विश्लेषकहरुले बताउदै गर्दा लगानीकर्ताले थोरै लगानीमा धेरै प्रतिफल आर्जन गर्न सक्ने सम्भावना पनि छ।

पछिल्लो शेयर कारोबार अनुसार २० कम्पनीको शेयर मूल्य २६० रुपैयाँभन्दा कम रहेको छ। यसमा वाणिज्य बैंक, जलविद्युत्, पूर्वाधार तथा लगानीसम्बन्धी कम्पनीहरू रहेका छन्।

सर्वाधिक सस्ता २० कम्पनी जसको एक वर्ष अवधिको सर्वाधिक उच्च मूल्य सँग तुलना

दोस्रो बजारको सर्वाधिक सस्तो रसुवागढी हाइड्रोपावरको शेयर मूल्य १७६ रुपैयाँ छ। भोटेकोशीमा आएको बाढीका कारण दुर्घटनाग्रस्त रसुवागडीको शेयर मूल्य विगत एक वर्षको अवधिमा सबैभन्दा धेरै ३२५ रुपैयाँ थियो। बाढीकै कारण केहि दिन यस कम्पनीको शेयर मूल्यमा लगातार गिरावट आउदा १७६ रुपैयाँमा झर्न पुगेको हो। अव बाढीबाट माथि उठेर अगाडी बढ्नु पर्ने अवस्थाको यस कम्पनीलाई राज्यले कसरी सहयोग गर्छ र कम्पनी आफैले कस्तो योजना बनाउछ भन्ने कुराको पर्खाइमा लगानीकर्ता छन्।

दोस्रो सर्वाधिक कम शेयर मूल्य प्रभु बैंकको १८९ रुपैयाँ रहेको छ। एक वर्षको अवधिमा सर्वाधिक धेरै २३५ रुपैयाँसम्म रहेको यस बैंकको शेयर मूल्य २४ प्रतिशतसम्मले गिरावट भएको देखिन्छ। तेस्रो सर्वाधिक सस्तो कम्पनीमा एचआइडिसिएलको शेयर मूल्य १९२ रुपैयाँ रहेको छ। यो कम्पनीको शेयर मूल्य एक वर्षको अवधिमा सर्वाधिक धेरै २३० रुपैयाँ पुगेको थियो। यस मूल्य भन्दा १९ प्रतिशतले घटेको छ।  चौथो धेरै सस्तो शेयर मूल्य नेपाल इन्भेष्टमेन्ट बैंकको १९५ रुपैयाँ रहेको छ। एक वर्षको अवधिमा २३२ रुपैयाँसम्म रहेको यस कम्पनीको शेयर मूल्य अहिले १८ प्रतिशतले घटेको छ।

मोदी इनर्जीको २१६ रुपैयाँ रहेको छ। एक वर्षयता कम्पनीको शेयर मूल्य सबैभन्दा उच्च ३२८ रुपैयाँसम्म थियो। आजका दिनमा उच्च मूल्यभन्दा करिब ५१.९ प्रतिशत तल छ।

साञ्जेन जलविद्युतको २५० रुपैयाँ रहेको छ। यो कम्पनीको पनि शेयर मूल्य एक वर्षको अवधिमा सबैभन्दा धेरै ३६५ रुपैयाँ थियो। आजका दिनमा उच्च मूल्य भन्दा करिब ४६ प्रतिशत तल रहेको छ।

अरुण काबेली पावरको शेयर मूल्य २५८.९ रुपैयाँ रहेको छ। एक वर्षको अवधिमा ३१७ रुपैयाँबाट करिव २२.४ प्रतिशतले घटेको देखिन्छ। अपर तामाकोशीको शेयर मूल्य २४२.६ रुपैयाँबाट घटेर १९७.७ रुपैयाँमा कारोबार भइरहेको छ। यहाँ अधिकम विन्दुबाट २२.७ प्रतिशतको अन्तर देखिन्छ।

प्रस्तुत तथ्यांकअनुसार एक वर्षको उच्च मूल्यसँग तुलना

लक्ष्मी सनराइज बैंकको हालको मूल्य २४६.४ रुपैयाँ रहेको छ। , जबकि एक वर्षयताको अधिकतम मूल्य २४४ रुपैयाँ राखिएको छ। त्यसैले उक्त कम्पनीको तथ्यांकमा स्रोत वा मिति पुनः जाँच गर्नुपर्ने देखिन्छ।

 बैंकिङ शेयरमा लाभांश पक्ष महत्वपूर्ण

२० कम्पनीमध्ये प्रभु बैंक, नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंक, हिमालयन बैंक, सिटिजन बैंक, कुमारी बैंक, लक्ष्मी सनराइज बैंक, एनएमबी बैंक र प्राइम कमर्सियल बैंकजस्ता वाणिज्य बैंक छन्।

बैंकिङ शेयरमा लगानी गर्दा केवल शेयर मूल्य बढ्ने सम्भावना हेर्नुभन्दा प्रति शेयर आम्दानी (EPS), नेटवर्थ, खराब कर्जा, वितरणयोग्य नाफा, पूँजी पर्याप्तता र विगतको लाभांश इतिहासलाई सँगै हेर्नुपर्ने हुन्छ।

उदाहरणका लागि, सिटिजन बैंकले विगतमा नियमित लाभांश वितरण गर्दै आएको देखिन्छ। यसको लाभांश इतिहासमा २०६५/६६ देखि २०८२/८३ सम्म विभिन्न वर्षमा बोनस र नगद लाभांश दुवै देखिन्छ। पछिल्लो २०८२/८३ का लागि ३.८ प्रतिशत बोनस र ०.२ प्रतिशत नगद गरी ४ प्रतिशत लाभांशको विवरण छ।

कुमारी बैंकले पनि विगतमा उच्च बोनस तथा नगद लाभांश वितरण गरेको इतिहास छ। तर पछिल्ला केही वर्षमा लाभांश वितरणमा ठूलो उतारचढाव देखिन्छ। २०८२/८३ का लागि २.१०५३ प्रतिशत नगद लाभांश घोषणा गरेको छ। यसले गर्दा विगतमा धेरै लाभांश दिएका कम्पनीले भविष्यमा पनि त्यही दरमा लाभांश दिन्छ भन्ने निश्चित हुँदैन।

प्राइम कमर्सियल बैंकको इतिहास हेर्दा विगतमा बोनस शेयरको हिस्सा उल्लेख्य थियो। बैंकले २०७३/७४ मा २७ प्रतिशतसम्म लाभांश दिएको इतिहास छ। पछिल्ला वर्षमा भने लाभांश दर घट्दै गएको देखिन्छ। २०८१/८२ का लागि ८ प्रतिशत बोनस र ०.४२ प्रतिशत नगद गरी ८.४२ प्रतिशत लाभांश वितरण गरिएको विवरण छ। यस प्रकारका बैंकमा लगानीकर्ताले भविष्यको बोनसको अपेक्षा मात्र गर्नुको सट्टा वितरणयोग्य नाफा, EPS र नियामकीय पूँजी आवश्यकताले लाभांश क्षमतामा पार्ने प्रभावलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने हुन्छ।

जलविद्युतमा फरक प्रकारको अवसर र जोखिम

सर्वाधिक सस्ता २० कम्पनीहरुमा रहेका रसुवागढी, अपर तामाकोशी, शिवश्री, मोदी, बलेफी, हिमाल दोलखा, घलेम्दी, साञ्जेन र अरुण काबेली लगायतका जलविद्युत् कम्पनीको मूल्य तुलनात्मक रूपमा न्यून देखिन्छ।

तर जलविद्युत् कम्पनीको मूल्यांकन बैंकको जस्तो केवल EPS र लाभांशमा आधारित हुँदैन। आयोजना सञ्चालनमा आएको छ कि छैन, विद्युत् उत्पादन कति छ, ऋणको अवस्था, ब्याज खर्च, विद्युत् बिक्री सम्झौता, आयोजना निर्माण तथा प्रसारण लाइनको अवस्था र भविष्यको नगद प्रवाहले कम्पनीको मूल्य निर्धारणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।

विशेषगरी हालैको बाढी तथा पहिरोले केही जलविद्युत् आयोजनामा क्षति पुर्‍याएको अवस्थामा जलविद्युत् कम्पनीमा लगानी गर्दा आयोजनाको भौतिक अवस्था र पुनर्निर्माण खर्च समेत हेर्नुपर्ने भएको छ।

अर्कोतर्फ, नेपालको विद्युत् निर्यात बढिरहेको छ। चालु आर्थिक वर्ष २०२६/२७ को पहिलो दुई महिनामा नेपालले भारत र बंगलादेशमा १.१९ अर्ब युनिट विद्युत् निर्यात गरी १०.१७ अर्ब रुपैयाँ आम्दानी गरेको नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको तथ्यांक छ।

दीर्घकालमा विद्युत् उत्पादन र निर्यात बढ्दै जाँदा सञ्चालनमा रहेका गुणस्तरीय जलविद्युत् कम्पनीको नगद प्रवाह तथा लाभांश क्षमतामा सकारात्मक प्रभाव पर्न सक्ने आधार बन्न सक्छ। तर यो कम्पनीअनुसार फरक हुने विषय हो।

लाभांशसँगै पूँजीगत लाभको सम्भावना

सर्वाधिक सस्ता कम्पनीहरुमा लगानीकर्ताले पूँजीगत लाभ आर्जन गर्ने सम्भावना पनि धेरै हुन्छ। थोरै लगानीमा धेरै प्रतिफल लिन खोज्दा गुमाउनै परे पनि धेरै गुमाउनु पर्ने अवस्था पनि हुँदैन।

अर्को तर्फ कम्पनीको लाभांश मुनाफा, सञ्चित आम्दानी, नियामकीय आवश्यकता र सञ्चालक समितिको प्रस्ताव तथा सम्बन्धित स्वीकृतिसँग जोडिएको हुन्छ। त्यसैले अहिलेको शेयर मूल्य हेरेर भविष्यमा निश्चित प्रतिशत लाभांश पाउने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।

सस्तो शेयरमा अवसर

२६० रुपैयाँभन्दा कम मूल्य भएका कम्पनीको शेयरले लगानीकर्तालाई आकर्षित गर्न सक्ने देखिन्छ। तर शेयरको मूल्य १७६ रुपैयाँ हुनु र अर्को कम्पनीको मूल्य ५०० रुपैयाँ हुनु मात्रका आधारमा पहिलो कम्पनी सस्तो भन्ने निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन।

उदाहरणका लागि, कुनै कम्पनीको EPS १० रुपैयाँ र अर्कोको EPS ५० रुपैयाँ छ भने समान बजार मूल्यमा पनि दुवै कम्पनीको मूल्यांकन फरक हुन सक्छ। त्यसैले P/E, P/B, EPS, ROE, नेटवर्थ, लाभांश क्षमता, ऋणको भार, संस्थागत स्वामित्व तथा भविष्यको आम्दानीलाई एउटै फ्रेममा राखेर हेर्न आवश्यक हुन्छ।

बजार पुनरुत्थान भएमा के हुन सक्छ?

हालको बजारमा नीतिगत सुधारको अपेक्षा धेरै छ। सरकारले पूँजी बजार सुधारका लागि कार्ययोजना अघि सारेको छ भने बजारमा पछिल्लो समय आएको गिरावटपछि सुधारका उपायबारे छलफल तीव्र भएको छ।

बजारको तरलता सुधार, ब्याजदरमा स्थिरता, लगानीकर्ताको विश्वास पुनर्स्थापना, संस्थागत लगानी विस्तार र नियामकीय सुधार प्रभावकारी रूपमा अघि बढेमा बजारका विभिन्न समूहमा पुनः माग सिर्जना हुन सक्छ। तर त्यसको लाभ सबै कम्पनीले समान रूपमा पाउने भन्ने हुँदैन।

विशेषगरी बैंकिङ क्षेत्रमा नाफा र लाभांश क्षमता, जलविद्युत्मा आयोजना र नगद प्रवाह, तथा पूर्वाधार/लगानी कम्पनीमा सम्पत्तिको गुणस्तर र दीर्घकालीन प्रतिफल महत्वपूर्ण हुनेछन्।

कम मूल्यभन्दा गुणस्तर महत्वपूर्ण

प्रस्तुत २० कम्पनीमध्ये केहीको शेयर मूल्य एक वर्षयताको उच्च विन्दुभन्दा उल्लेख्य तल रहेको छ। यसले बजार सुधारको अवस्थामा मूल्यगत अन्तर घट्ने सम्भावनाको ढोका खोल्छ। तर त्यसलाई निश्चित पूँजीगत लाभका रूपमा बुझ्नु जोखिमपूर्ण हुन्छ।

त्यसैगरी, विगतको लाभांश इतिहासले कम्पनीको संस्कृति र वितरण क्षमताबारे संकेत दिन सक्छ, तर भविष्यको लाभांशको ग्यारेन्टी गर्दैन। विशेषगरी बैंक तथा वित्तीय संस्थामा नियामकीय पूँजी आवश्यकता र वितरणयोग्य नाफाले लाभांश निर्धारण गर्ने भएकाले केवल पुरानो बोनस इतिहास हेरेर निर्णय गर्नु पर्याप्त हुँदैन।

यसर्थ, तल्लो मूल्यमा रहेका शेयरमा अवसर खोज्ने लगानीकर्ताले ‘कति रुपैयाँमा छ?’ भन्दा ‘कति कमाउन सक्छ, कति लाभांश दिन सक्छ, कति ऋण छ, आम्दानी कस्तो छ र अहिलेको मूल्यले कम्पनीको वास्तविक मूल्यलाई कति प्रतिबिम्बित गर्छ?’ भन्ने प्रश्नलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने देखिन्छ।

बजारमा मूल्य घट्दा जोखिम बढ्ने भए पनि बलियो वित्तीय आधार, आम्दानी क्षमता, लाभांश दिने इतिहास र भविष्यमा व्यवसाय विस्तार गर्न सक्ने कम्पनीका शेयरमा दीर्घकालीन लगानीकर्ताले मूल्य र प्रतिफल दुवै पक्षबाट अवसर खोज्ने अवस्था बन्न सक्छ। तर कम शेयर मूल्य आफैंमा सस्तो वा राम्रो लगानीको प्रमाण भने होइन।

अहिले शेयर बजारमा सबैभन्दा ठुलो समस्या अलिकति सुधार हुने वित्तीकै आपूर्ती बढ्ने र माग कमजोर रहने गर्छ। जस्ता सुकै कम्पनीलाई आइपिओ निष्काशन अनुमति दिदा दोस्रो बजारमा अत्याधिक आपुर्ती बढेको कुरालाई नकार्न सकिदैन। पछिल्लो समय दोस्रो बजारबाट भन्दा पनि प्राथमिक बजारबाटै पूँजीगत लाभ आर्जन गर्ने ठुला लगानीकर्ताको रणनीतिले शेयर बजार सबैभन्दा धेरै प्रताडित हुने गरेको छ। यसबाट शेयर बजारले उन्मुक्ति खोजिरहेको छ। यसले गर्दा वास्तविक रुपमा पूँजी आवश्यक परेका कम्पनी बञ्चित हुने र बदमासहरुले फाइदा लुट्ने अवस्था रहिरहन्छ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित समाचार

सेयर किन्नुअघि कसरी गर्ने रिसर्च ? यी हुन् महत्वपूर्ण ५ चरणहरु

खप्तड लघुवित्तले आईपीओ जारी गर्ने, बिक्री प्रबन्धकमा प्रभु क्यापिटल नियुक्त

बिल एकम्यानको रणनीति : सस्तो सेयर किनेर व्यवस्थापन आफ्नै हातमा लिने

तीन कम्पनीको सेयर मूल्य समायोजन

विद्युत खपत बढाउन प्राधिकरणले सुरु गर्यो अभियान

भ्याल्यू स्टक भनेको के हो, कसरी छान्ने यस्ता सेयर ?