![$adHeader[0]['title']](https://bfisnews.com/images/bigyapan/1760080292_64756700.gif)
मध्यपूर्व द्वन्द्व र नेपालमा पर्ने सम्भावित आर्थिक असर, खेमराज ओझाको लेख
- खेम राज ओझा
- 2026 Mar 14 15:36
काठमाडौं। नेपाल परनिर्भर देश हो। अन्य देशका स्रोत–साधनमा निर्भर हुनु हाम्रो दैनिक जीवनको यथार्थ बनेको छ। हाम्रो दैनिक जीवन सञ्चालन गर्न अन्य देशका उत्पादनमा निर्भर रहनु हाम्रो रहर नभई बाध्यता हो। पछिल्लो समय विश्वको राजनीतिक तथा आर्थिक अवस्थालाई प्रभाव पार्ने क्षेत्रमध्ये मध्यपूर्व अत्यन्त संवेदनशील मानिन्छ। यस क्षेत्रमा देखिने युद्ध, तनाव र द्वन्द्वले त्यहाँका देशहरू मात्र होइन, सम्पूर्ण विश्व अर्थतन्त्रलाई पनि असर गर्ने गर्दछ।
नेपाल जस्तो वैदेशिक रोजगारी र आयातमा धेरै निर्भर रहेको देशका लागि मध्यपूर्वमा हुने द्वन्द्वको प्रभाव प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा देखिन सक्छ। हाम्रो देश नेपालबाट करिब २७ लाखको सङ्ख्यामा युवाहरू रोजगारीका लागि साउदी अरब, कतार, यूएई, कुवेत, बहराइन जस्ता खाडी देशहरूमा गएका छन्। यी देशहरू मध्यपूर्व क्षेत्रमै पर्ने भएकाले त्यहाँ द्वन्द्व बढेमा उद्योग, निर्माण तथा सेवा क्षेत्र प्रभावित हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा नेपाली कामदारहरूको रोजगारीमा समस्या आउन सक्छ, कतिपय कामदार नेपाल फर्कन बाध्य हुन सक्छन् र नयाँ कामदार पठाउन पनि कठिन हुन सक्छ।
यसले गर्दा नेपालमा आउने रेमिटेन्समा कमी आउन सक्छ, जसको असर धेरै नेपाली परिवारको दैनिक जीवन र आयमा देखिन सक्छ। मध्यपूर्व विश्वको प्रमुख तेल उत्पादन गर्ने क्षेत्र भएकाले त्यहाँको अस्थिरताले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य बढाउन सक्छ। नेपालले पेट्रोलियम पदार्थ पूर्ण रूपमा विदेशबाट आयात गर्ने भएकाले तेलको मूल्य बढ्दा यातायात खर्च, उत्पादन लागत तथा बजारमा पाइने दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्य पनि बढ्न सक्छ। यसको परिणामस्वरूप देशमा महँगी बढ्ने सम्भावना हुन्छ र जनताको जीवनयापन महँगो बन्न सक्छ।
युद्ध वा द्वन्द्वका कारण अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक मार्ग र ढुवानी प्रणालीमा पनि समस्या आउन सक्छ। यस्तो अवस्थामा पेट्रोलियम पदार्थ, ग्यास तथा अन्य आवश्यक वस्तुहरूको आपूर्ति ढिलो हुन सक्छ। यसको असर नेपाली बजारमा वस्तुको अभाव र मूल्यवृद्धिको रूपमा देखिन सक्छ। विशेषगरी आयातमा निर्भर अर्थतन्त्र भएकाले नेपालमा यस्तो प्रभाव छिट्टै महसुस हुन सक्छ।
मध्यपूर्वका केही देशहरू नेपालका पर्यटन र लगानीका स्रोत पनि हुन्। यदि त्यहाँको आर्थिक गतिविधि कमजोर भयो भने ती
देशहरूबाट नेपाल आउने पर्यटकको सङ्ख्या घट्न सक्छ। यसले होटल, पर्यटन व्यवसाय तथा सेवा क्षेत्रलाई असर गर्न सक्छ। साथै विदेशी लगानीमा पनि कमी आउन सक्छ, जसले नेपालको आर्थिक विकासमा प्रभाव पार्न सक्छ। नेपालको बैंकिङ तथा वित्तीय प्रणालीमा पनि रेमिटेन्सको ठूलो योगदान रहेको छ।
यदि वैदेशिक आम्दानी घट्यो भने बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमा विदेशी मुद्रा प्रवाह कम हुन सक्छ। यसले बैंकिङ प्रणालीमा तरलता कम गराउन सक्छ र कर्जा प्रवाहमा पनि असर पर्न सक्छ। यसरी हेर्दा मध्यपूर्वमा हुने द्वन्द्व नेपालबाट टाढा भए पनि यसको आर्थिक प्रभाव नेपालमा विभिन्न माध्यमबाट देखिन सक्छ।
समग्रमा हेर्दा, मध्यपूर्वमा हुने अस्थिरता नेपालका लागि चुनौतीपूर्ण हुन सक्छ। यस्तो अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै नेपालले आन्तरिक उत्पादन वृद्धि, ऊर्जा स्रोतको विकास, रोजगारीका अवसर सिर्जना तथा आर्थिक आत्मनिर्भरता बढाउने नीति अपनाउनु आवश्यक छ। यसो गर्न सकेमा अन्तर्राष्ट्रिय संकटका कारण पर्ने आर्थिक असरलाई केही हदसम्म कम गर्न सकिन्छ।
(खेम राज ओझा डिप्राेक्स लघुवित्तमा लामाे समयलेखि अधिकृतमा कार्यरत हुनुहुन्छ।)
शेयर गर्नुहोस
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
सम्बन्धित समाचार
प्रतिक्रिया