गुणस्तरीय कर्जा, डिजिटल बैंकिङ र दिगो वृद्धि माछापुच्छ्रे बैंकको प्राथमिकता: सिइओ सन्तोष कोइरालाको लेख

काठमाडौं। नेपालको बैंकिङ क्षेत्र आर्थिक अनिश्चितता, कर्जा गुणस्तरमा देखिएको दबाब, पर्याप्त तरलता र घट्दो ब्याजदरबीच आफ्नो व्यावसायिक रणनीतिलाई पुनःपरिभाषित गर्ने चरणमा छ। यस्तो परिस्थितिमा माछापुच्छ्रे बैंक लिमिटेडले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा खुद नाफा, खुद ब्याज आम्दानी, पूँजी पर्याप्तता अनुपात र लागतकोष व्यवस्थापनमा सुधार गर्दै वित्तीय आधार सुदृढ बनाउने प्रयास गरेको छ। आगामी दिनमा गुणस्तरीय कर्जा विस्तार, डिजिटल बैंकिङ, जोखिम व्यवस्थापन, सञ्चालन दक्षता र उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगानीलाई प्राथमिकता दिँदै दिगो वृद्धिको रणनीति अघि बढाउने बैंकको लक्ष्य छ।

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को प्रारम्भिक अवधिमा मुलुकले राजनीतिक तथा सामाजिक अनिश्चितताको सामना गर्नुपर्‍यो। २०८२ साल भदौमा भएको युवा केन्द्रित आन्दोलन तथा त्यसपछिको राजनीतिक संक्रमणले व्यावसायिक गतिविधि, यातायात, व्यापार, पर्यटन र सेवा क्षेत्रमा प्रभाव पारेको थियो। निजी तथा सार्वजनिक सम्पत्तिमा भएको क्षति र व्यवसाय सञ्चालनमा आएको अवरोधले केही व्यवसायको नगद प्रवाहमा दबाब सिर्जना गर्‍यो। यसको प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष प्रभाव बैंकिङ क्षेत्रमा पनि परेको थियो।

यस्तो अवस्थामा ऋणीको आम्दानी तथा नगद प्रवाह प्रभावित हुँदा कर्जा भुक्तानी क्षमतामा दबाब पर्न सक्छ। नयाँ लगानीसम्बन्धी निर्णयमा अनिश्चितता बढ्न सक्छ। त्यसैले बैंक तथा वित्तीय संस्थाका लागि कर्जा अनुगमन, असुली, तरलता व्यवस्थापन, आन्तरिक नियन्त्रण, सूचना प्रविधिको सुरक्षा र व्यावसायिक निरन्तरता कायम राख्नु थप महत्त्वपूर्ण हुन्छ। माछापुच्छ्रे बैंकले यस्ता चुनौतीबीच ग्राहकलाई आवश्यक बैंकिङ सेवा निरन्तर उपलब्ध गराउँदै जोखिम पहिचान तथा व्यवस्थापन प्रणालीलाई सुदृढ बनाउने प्रयास गरेको छ।

वित्तीय कार्यसम्पादनमा सुधार

चुनौतीपूर्ण आर्थिक तथा व्यावसायिक वातावरणका बाबजुद माछापुच्छ्रे बैंकले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा खुद नाफा र खुद ब्याज आम्दानीमा वृद्धि गरेको छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा करिब एक अर्ब ८८ करोड रुपैयाँ रहेको बैंकको खुद नाफा आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा बढेर करिब एक अर्ब ९५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यसअनुसार खुद नाफामा करिब ३.७५ प्रतिशत वृद्धि भएको छ।

त्यसैगरी, बैंकको खुद ब्याज आम्दानी पाँच अर्ब ७६ करोड रुपैयाँबाट बढेर छ अर्ब सात करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यसले बैंकको मुख्य व्यावसायिक गतिविधिबाट प्राप्त हुने आम्दानीमा सुधार भएको देखाउँछ। यद्यपि, वितरणयोग्य मुनाफा भने ९३ करोड ६४ लाख रुपैयाँबाट घटेर ७७ करोड १८ लाख रुपैयाँ कायम भएको छ। यसले खुद नाफामा भएको वृद्धिसँगै शेयरधनीलाई लाभांश वितरण गर्न उपलब्ध हुने मुनाफाको अवस्थालाई पनि उत्तिकै महत्त्वका साथ हेर्नुपर्ने देखाउँछ।

कर्जा गुणस्तरका दृष्टिले बैंकको निष्क्रिय कर्जा अनुपात आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को ३.९६ प्रतिशतबाट बढेर आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा ४.१३ प्रतिशत पुगेको छ। निष्क्रिय कर्जामा भएको यो वृद्धिले कर्जा पोर्टफोलियोको गुणस्तर सुधार र प्रभावकारी असुली प्रक्रियालाई आगामी दिनमा थप प्राथमिकता दिनुपर्ने आवश्यकता देखाउँछ।

अर्कोतर्फ, बैंकको पूँजी पर्याप्तता अनुपात १३.१४ प्रतिशतबाट बढेर १३.१९ प्रतिशत पुगेको छ। यसले बैंकको पूँजीगत आधारमा सामान्य सुधार भएको संकेत गर्छ। बैंकको लागतकोष ४.२३ प्रतिशतबाट घटेर ३.२७ प्रतिशत कायम भएको छ, जसले निक्षेप तथा अन्य स्रोत परिचालनको लागत व्यवस्थापनमा सुधार भएको देखाउँछ। प्रति शेयर आम्दानी १५ रुपैयाँ ५९ पैसाबाट बढेर १६ रुपैयाँ १७ पैसा पुगेको छ भने प्रति शेयर खुद सम्पत्ति १६२ रुपैयाँ ७० पैसाबाट घटेर १५४ रुपैयाँ ९९ पैसा कायम भएको छ।

यसैबीच, आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को तेस्रो त्रैमासमा बैंकले तीन अर्ब रुपैयाँ बराबरको ८.२५ प्रतिशत माछापुच्छ्रे अविमोच्य असञ्चिति अग्राधिकार शेयर जारी गरेको थियो। यसबाट बैंकको पूँजीगत आधार थप सुदृढ बनाउन सहयोग पुगेको छ।

समग्रमा, खुद नाफा र खुद ब्याज आम्दानीमा भएको वृद्धिसँगै लागतकोषमा आएको सुधार सकारात्मक पक्ष हुन्। तथापि, निष्क्रिय कर्जामा भएको वृद्धि र वितरणयोग्य मुनाफामा आएको कमीलाई ध्यानमा राख्दै आम्दानीको गुणस्तर, कर्जा असुली र शेयरधनीको प्रतिफलबीच सन्तुलन कायम गर्नु बैंकका लागि महत्त्वपूर्ण रहनेछ।

तरलता र ब्याजदरको बदलिँदो परिवेश

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा बैंकिङ प्रणालीमा पर्याप्त तरलता र तुलनात्मक रूपमा कम ब्याजदर कायम रह्यो। कम ब्याजदरले ऋणीको कर्जा लागत घटाउने अवसर सिर्जना गरे पनि बैंकहरूका लागि निक्षेपको लागत र कर्जाबाट प्राप्त हुने आम्दानीबीच उचित सन्तुलन कायम राख्नु चुनौतीपूर्ण रह्यो।

माछापुच्छ्रे बैंकले यस अवस्थालाई व्यावसायिक रणनीति सुधार गर्ने अवसरका रूपमा लिएको छ। कम ब्याजदरको वातावरणमा गुणस्तरीय कर्जा विस्तार, सञ्चालन लागत नियन्त्रण, प्रक्रियागत सुधार र ग्राहकसँगको दीर्घकालीन सम्बन्धलाई प्राथमिकता दिइएको छ। आगामी दिनमा कर्जाको आकार बढाउने मात्र नभई त्यसको गुणस्तर, प्रतिफल र जोखिमबीच सन्तुलन कायम गर्नु बैंकको प्रमुख प्राथमिकता रहनेछ।

बैंकिङ व्यवसायमा दिगो वृद्धि हासिल गर्न कर्जा विस्तारसँगै ऋणीको वास्तविक वित्तीय अवस्था, व्यवसायको सम्भाव्यता र भुक्तानी क्षमताको मूल्याङ्कन आवश्यक हुन्छ। त्यसैले कर्जा स्वीकृतिदेखि अनुगमन र असुलीसम्मका प्रक्रियालाई प्रभावकारी बनाउँदै जोखिमअनुकूल व्यवसाय विस्तारमा जोड दिइनेछ।

डिजिटल बैंकिङ र प्रविधिमा लगानी

ग्राहकको अपेक्षा छिटो, सहज, सुरक्षित र जुनसुकै स्थानबाट प्राप्त गर्न सकिने बैंकिङ सेवातर्फ केन्द्रित हुँदै गएको छ। यस परिवर्तनलाई आत्मसात् गर्दै माछापुच्छ्रे बैंकले मोबाइल बैंकिङ, विद्युतीय भुक्तानी, क्यूआर भुक्तानी, अनलाइन बैंकिङ तथा अन्य प्रविधिमा आधारित सेवाको विस्तारलाई प्राथमिकता दिएको छ।

डिजिटल बैंकिङको उद्देश्य ग्राहकलाई थप सुविधा उपलब्ध गराउनुमा मात्र सीमित हुनुहुँदैन। प्रविधिको प्रभावकारी प्रयोगले सेवा प्रदान गर्ने समय घटाउने, सञ्चालन लागत नियन्त्रण गर्ने, प्रक्रियागत दक्षता बढाउने र ग्राहकको आवश्यकता पहिचान गर्न पनि सहयोग पुर्‍याउनुपर्छ। यही उद्देश्यअनुरूप आगामी दिनमा डिजिटल सेवाको विस्तारसँगै बैंकिङ कारोबारलाई थप प्रभावकारी र ग्राहककेन्द्रित बनाउने रणनीति अवलम्बन गरिनेछ।

यद्यपि, विद्युतीय कारोबार बढ्दै जाँदा साइबर सुरक्षा, तथ्याङ्कको गोपनीयता र सूचना प्रविधिसम्बन्धी जोखिम पनि बढ्न सक्छन्। त्यसैले प्रविधिको विस्तारसँगै सुरक्षा प्रणाली, आन्तरिक नियन्त्रण र आकस्मिक अवस्थाको व्यवस्थापनलाई सुदृढ बनाउनु आवश्यक छ। बैंकले डिजिटल सेवाको सहजता र सुरक्षालाई समान महत्त्व दिँदै प्रविधिमैत्री बैंकिङ प्रणाली विकासमा जोड दिनेछ।

उत्पादनमूलक क्षेत्रमा वित्तीय स्रोत परिचालन

नेपालको आर्थिक विकास उत्पादन, रोजगारी र उद्यमशीलताको विस्तारसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको छ। यसका लागि बैंकिङ क्षेत्रले वित्तीय स्रोतलाई उत्पादनमूलक क्षेत्रमा प्रभावकारी रूपमा परिचालन गर्न आवश्यक छ। माछापुच्छ्रे बैंकले कृषि, ऊर्जा, पर्यटन, उत्पादनमूलक उद्योग तथा साना तथा मझौला व्यवसायमा वित्तीय पहुँच विस्तारलाई प्राथमिकता दिँदै आएको छ।

विशेषगरी, साना तथा मझौला व्यवसाय स्थानीय आर्थिक गतिविधि र रोजगारी सिर्जनाका महत्त्वपूर्ण आधार हुन्। यस्ता व्यवसायलाई आवश्यक वित्तीय स्रोत उपलब्ध गराउन सकेमा उद्यमशीलताको विकास, आयआर्जनका अवसरको विस्तार र स्थानीय अर्थतन्त्रको सुदृढीकरणमा योगदान पुग्न सक्छ।

बैंकको उद्देश्य कर्जा विस्तारमा मात्र सीमित नरही त्यसलाई उत्पादन, रोजगारी, आयआर्जन र आर्थिक मूल्य सिर्जनासँग जोड्नु हो। यसका लागि व्यवसायको आवश्यकता, लगानीको सम्भाव्यता र ऋण भुक्तानी क्षमताको मूल्याङ्कन गर्दै उत्पादनमूलक क्षेत्रमा वित्तीय पहुँच विस्तार गरिनेछ।

त्यसैगरी, देशभर रहेका शाखा तथा सेवा सञ्जालमार्फत ग्रामीण र अर्धसहरी क्षेत्रका व्यक्ति, कृषक, व्यवसायी तथा उद्यमीलाई औपचारिक वित्तीय प्रणालीसँग जोड्ने कार्यलाई निरन्तरता दिइनेछ। वित्तीय पहुँचको विस्तारले बैंकिङ सेवा उपयोग गर्ने अवसर बढाउनुका साथै आर्थिक गतिविधिको औपचारिकीकरणमा समेत सहयोग पुर्‍याउन सक्छ।

कर्मचारी क्षमता र संस्थागत सुशासन

माछापुच्छ्रे बैंकको व्यावसायिक उपलब्धिमा कर्मचारीको मेहनत, क्षमता र समर्पणको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहेको छ। देशभरका शाखा तथा सेवा केन्द्रमा कार्यरत कर्मचारीले ग्राहक सेवा, व्यवसाय विस्तार, जोखिम व्यवस्थापन र संस्थागत लक्ष्य प्राप्तिमा योगदान पुर्‍याउँदै आएका छन्।

बदलिँदो बैंकिङ वातावरणमा कर्मचारीको ज्ञान, सीप र नेतृत्व क्षमता अझ महत्त्वपूर्ण बन्दै गएको छ। त्यसैले तालिम, क्षमता विकास, नेतृत्व विकास, प्रविधिको ज्ञान, जोखिम व्यवस्थापन र ग्राहक सेवासम्बन्धी कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिइनेछ। कर्मचारीको क्षमता विकासलाई बैंकको दीर्घकालीन प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता अभिवृद्धि गर्ने महत्त्वपूर्ण लगानीका रूपमा लिइएको छ।

यससँगै बैंकिङ व्यवसायमा सुशासन, पारदर्शिता, उत्तरदायित्व र नियामकीय अनुपालनको महत्त्वलाई आत्मसात् गर्दै आन्तरिक नियन्त्रण तथा जोखिम व्यवस्थापन प्रणालीलाई सुदृढ बनाइनेछ। वित्तीय संस्थाप्रति ग्राहक, शेयरधनी तथा अन्य सरोकारवालाको विश्वास कायम राख्न पारदर्शी व्यावसायिक अभ्यास र नियामकीय व्यवस्थाको प्रभावकारी पालना अपरिहार्य हुन्छ।

विपद् व्यवस्थापन र सामाजिक उत्तरदायित्व

यस आर्थिक वर्षको सुरुवातमै रसुवा जिल्लाको भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढी तथा पहिरोबाट भएको जनधनको क्षतिले प्राकृतिक विपद्का बेला प्रभावित समुदायलाई सहयोग गर्नुको महत्त्व पुनः उजागर गरेको छ। यस घटनामा ज्यान गुमाउनेप्रति माछापुच्छ्रे बैंक परिवारका तर्फबाट श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै शोकसन्तप्त परिवारजनप्रति गहिरो समवेदना व्यक्त गर्दछु। बेपत्ता व्यक्तिको खोज तथा उद्धार कार्य सफल होस् र प्रभावित क्षेत्रमा राहत, पुनःस्थापना तथा पुनर्निर्माणका काम प्रभावकारी रूपमा अघि बढून् भन्ने कामना गर्दछु।

प्राकृतिक विपद्ले परिवारको जीवनयापन, व्यवसाय र स्थानीय आर्थिक गतिविधिमा दीर्घकालीन प्रभाव पार्न सक्छ। यस्तो कठिन परिस्थितिमा प्रभावित समुदायसँग साथमा रहनु बैंकको सामाजिक उत्तरदायित्वको महत्त्वपूर्ण पक्ष हो। सोही भावनाअनुरूप बैंकले आफ्नो क्षमताअनुसार राहत तथा पुनःस्थापनाका कार्यमा सहयोग गर्दै आएको छ र आगामी दिनमा पनि आवश्यकताअनुसार सहयोगलाई निरन्तरता दिने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछ।

शिक्षा, स्वास्थ्य, वातावरण संरक्षण, वित्तीय साक्षरता, समुदाय विकास तथा विपद् व्यवस्थापनका क्षेत्रमा सञ्चालन गरिने सामाजिक उत्तरदायित्वका कार्यक्रमलाई अझ प्रभावकारी, परिणाममुखी र समुदायको वास्तविक आवश्यकतासँग सम्बन्धित बनाउनु आवश्यक छ। सामाजिक उत्तरदायित्वलाई औपचारिक कार्यक्रमका रूपमा मात्र नभई समुदायको दीर्घकालीन हित र विकासमा योगदान पुर्‍याउने माध्यमका रूपमा अघि बढाइनेछ।

आगामी रणनीति : गुणस्तरीय वृद्धि र दीर्घकालीन मूल्य सिर्जना

माछापुच्छ्रे बैंकको आगामी रणनीति गुणस्तरीय तथा जोखिमअनुकूल व्यवसाय विस्तार, डिजिटल बैंकिङको विकास र वित्तीय सबलता कायम राख्ने विषयमा केन्द्रित रहनेछ। निष्क्रिय कर्जा नियन्त्रण तथा असुली प्रक्रियालाई प्रभावकारी बनाउँदै कर्जा पोर्टफोलियोको गुणस्तर सुधार गरिनेछ। साथै, पूँजी र तरलताको सुदृढ व्यवस्थापन, सञ्चालन लागत नियन्त्रण र प्रक्रियागत दक्षतामा सुधारलाई प्राथमिकता दिइनेछ।

ग्राहकको आवश्यकता र अपेक्षालाई बैंकिङ सेवाको केन्द्रमा राख्दै सेवा पहुँच, सहजता, सुरक्षा र प्रभावकारिता अभिवृद्धि गरिनेछ। कृषि, ऊर्जा, पर्यटन, उत्पादनमूलक उद्योग तथा साना र मझौला व्यवसायमा वित्तीय पहुँच विस्तार गरी वास्तविक अर्थतन्त्रको विकासमा बैंकको योगदानलाई थप प्रभावकारी बनाइनेछ। कर्मचारीको ज्ञान, सीप र नेतृत्व क्षमता विकासमा लगानी गर्दै संस्थागत क्षमता सुदृढ बनाउने कार्यलाई पनि निरन्तरता दिइनेछ।

यी रणनीतिक प्रयासको अन्तिम उद्देश्य बैंकको वित्तीय सबलता र संस्थागत क्षमता अभिवृद्धि गर्दै शेयरधनीको दीर्घकालीन हित सुनिश्चित गर्नु हो। तीव्र व्यवसाय विस्तार मात्र दीर्घकालीन सफलताको आधार होइन; जोखिम व्यवस्थापन, कर्जाको गुणस्तर, सञ्चालन दक्षता र स्थिर प्रतिफलसहितको सन्तुलित वृद्धि आवश्यक हुन्छ।

नेपालको अर्थतन्त्रप्रति आशावादी दृष्टिकोण

नेपालको अर्थतन्त्रमा विद्यमान चुनौती पूर्ण रूपमा समाप्त भइसकेका छैनन्। तथापि, विप्रेषण आप्रवाह, विदेशी मुद्रा सञ्चितिको अवस्था, पर्यटन तथा सेवा क्षेत्रको सम्भावना, ऊर्जा तथा पूर्वाधार विकासका अवसर, उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगानीको आवश्यकता र विद्युतीय अर्थतन्त्रको विस्तारले आर्थिक विकासका सम्भावना पनि प्रस्तुत गरेका छन्।

राजनीतिक तथा आर्थिक वातावरणमा क्रमिक स्थायित्व कायम हुँदै जाँदा निजी क्षेत्रको विश्वासमा सुधार, लगानी विस्तार र कर्जाको मागमा वृद्धि हुने अपेक्षा गर्न सकिन्छ। यी सम्भावनालाई उपयोग गर्न बैंकिङ क्षेत्रले वित्तीय स्रोतको प्रभावकारी परिचालन, उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगानी र जोखिम व्यवस्थापनमा जोड दिनुपर्छ।

माछापुच्छ्रे बैंक बदलिँदो आर्थिक, सामाजिक र प्रविधिगत परिवेशअनुकूल आफूलाई निरन्तर रूपान्तरण गर्दै सुरक्षित, सबल, दिगो, प्रविधिमैत्री तथा ग्राहककेन्द्रित वित्तीय संस्था निर्माण गर्ने दिशामा अघि बढ्नेछ। ग्राहक, शेयरधनी, कर्मचारी र समग्र समाजप्रति उत्तरदायी रहँदै दीर्घकालीन मूल्य सिर्जना गर्नु बैंकको प्रमुख लक्ष्य हो।

आगामी दिनमा अवसरको पहिचान र चुनौतीको व्यवस्थापनलाई सँगसँगै अघि बढाउँदै वित्तीय अनुशासन, सुशासन, नवप्रवर्तन र दिगो व्यावसायिक अभ्यासलाई प्राथमिकता दिइनेछ। सरोकारवालाको विश्वासलाई संस्थागत सफलताको आधार मान्दै नेपालको आर्थिक विकासमा थप प्रभावकारी योगदान पुर्‍याउने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछु।

(सन्तोष कोइराला माछापुच्छ्रे बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत हुन्। प्रस्तुत लेख उनले बैंकको २८ औं वार्षिक साधारणसभामा दिएको मन्तव्यका आधारमा तयार पारिएको हो।) 

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित समाचार

गरिब देशहरुको सहयोगका लागि विश्व बैंकको ९३ अर्ब डलरको वित्तीय प्याकेज

१० वाणिज्य बैंकले ४ महिनामै कमाए अर्ब बढी नाफा, एनआइसी एसियाको सबैभन्दा धेरै

खप्तड लघुवित्तले आईपीओ जारी गर्ने, बिक्री प्रबन्धकमा प्रभु क्यापिटल नियुक्त

तीन कम्पनीको सेयर मूल्य समायोजन

विद्युत खपत बढाउन प्राधिकरणले सुरु गर्यो अभियान

भ्याल्यू स्टक भनेको के हो, कसरी छान्ने यस्ता सेयर ?