नेप्सेमा अवमूल्यन भएका शेयर कसरी पहिचान गर्ने ? यी हुन् मूल्याङ्कनका पाँच आधार

काठमाडौं । शेयर बजारमा लगानी गर्दा कम्पनीको बजार मूल्य मात्रै हेरेर निर्णय गर्नु पर्याप्त हुँदैन ।

कुनै कम्पनीको शेयर वास्तविक मूल्यभन्दा कम वा बढी मूल्यमा कारोबार भइरहेको छ भन्ने पहिचान गर्न बजार मूल्य र कम्पनीको वित्तीय अवस्थाबीच तुलना गर्न आवश्यक हुन्छ । मूल्य आम्दानी अनुपात (पीई रेसियो), मूल्य किताबी मूल्य अनुपात (पीबी रेसियो), लाभांश प्रतिफल र ग्रेहम नम्बरजस्ता सूचकको विश्लेषणबाट अवमूल्यन भएका शेयर पहिचान गर्न सकिन्छ ।

शेयर बजारमा माग र आपूर्तिका आधारमा मूल्य निर्धारण हुने भएकाले कम्पनीको वास्तविक वित्तीय अवस्था र बजारमा कायम मूल्यबीच अन्तर हुन सक्छ । कम्पनीको व्यवसाय, सम्पत्ति, दायित्व, आम्दानी तथा भविष्यको सम्भावनाले निर्धारण गर्ने मूल्यभन्दा बजार मूल्य कम भएमा त्यसलाई अवमूल्यन (अन्डरभ्यालुड) भएको शेयर भनिन्छ । यसको विपरीत वास्तविक मूल्यभन्दा बजार मूल्य बढी भएमा त्यस्तो शेयरलाई अधिमूल्यन (ओभरभ्यालुड) भएको मानिन्छ ।

के हो शेयरको वास्तविक मूल्य ?

कुनै कम्पनीको कुल सम्पत्तिबाट कुल दायित्व घटाउँदा प्राप्त हुने खुद सम्पत्तिलाई शेयरधनीको स्वामित्वमा रहेको मूल्यका रूपमा बुझ्न सकिन्छ । कम्पनीको सम्पूर्ण सम्पत्ति बिक्री गरी सबै दायित्व भुक्तानी गर्दा बाँकी रहने रकमलाई कम्पनीले जारी गरेको कुल शेयर संख्याले भाग गर्दा प्रतिशेयर खुद सम्पत्ति मूल्य प्राप्त हुन्छ ।

यसलाई प्रतिशेयर किताबी मूल्य (बुक भ्यालु) का रूपमा पनि प्रयोग गरिन्छ । यद्यपि, किताबी मूल्य र शेयरको वास्तविक वा आन्तरिक मूल्य एउटै अवधारणा होइनन् । आन्तरिक मूल्य निर्धारण गर्दा कम्पनीको भविष्यको आम्दानी, नगद प्रवाह, जोखिम र व्यवसाय विस्तारको सम्भावनासमेत विश्लेषण गर्नुपर्छ ।

कम्पनीको वित्तीय विवरणबाट सम्पत्ति, दायित्व, आम्दानी र प्रतिशेयर किताबी मूल्यसम्बन्धी तथ्याङ्क प्राप्त गर्न सकिन्छ । त्यस्तै, नेप्सेको वेबसाइटबाट सम्बन्धित कम्पनीको पछिल्लो बजार मूल्य हेर्न सकिन्छ । यी तथ्याङ्कको तुलनाले प्रारम्भिक लगानी विश्लेषणमा सहयोग पुर्‍याउँछ ।

बजार मूल्य र अवमूल्यनबीचको सम्बन्ध

नेप्सेमा सूचीकृत कम्पनीको शेयर बजार मूल्य मुख्यतः माग र आपूर्तिबाट निर्धारण हुन्छ । कुनै कम्पनीको शेयर खरिद गर्न चाहने लगानीकर्ताको संख्या बढ्दा मूल्य बढ्न सक्छ भने बिक्री गर्नेको चाप बढी हुँदा मूल्य घट्न सक्छ ।

यसरी बजारमा कायम मूल्य कम्पनीको वित्तीय अवस्थासँग सधैँ मेल खान्छ भन्ने हुँदैन । अर्थतन्त्रको अवस्था, राजनीतिक अनिश्चितता, लगानीकर्ताको मनोविज्ञान र बजारको समग्र प्रवृत्तिले पनि शेयर मूल्य प्रभावित पार्न सक्छन् ।

कम्पनीको आम्दानी, व्यवस्थापन, व्यवसाय विस्तार र वित्तीय अवस्था सन्तोषजनक हुँदाहुँदै पनि बजारको नकारात्मक मनोविज्ञानका कारण शेयर मूल्य घटेको हुन सक्छ । यस्तो अवस्थामा कम्पनीको वित्तीय आधार र बजार मूल्यबीचको अन्तर अध्ययन गरी सम्भावित लगानी अवसर पहिचान गर्न सकिन्छ ।

१. मूल्य आम्दानी अनुपात (पीई रेसियो)

पीई रेसियोले कम्पनीको प्रतिशेयर आम्दानीको तुलनामा बजार मूल्य कति छ भन्ने देखाउँछ । प्रतिशेयर बजार मूल्यलाई प्रतिशेयर आम्दानीले भाग गर्दा यो अनुपात प्राप्त हुन्छ ।

पीई रेसियो = प्रतिशेयर बजार मूल्य ÷ प्रतिशेयर आम्दानी

उदाहरणका लागि ‘क’ कम्पनीको शेयर मूल्य २०० रुपैयाँ र प्रतिशेयर आम्दानी १० रुपैयाँ छ भने यसको पीई रेसियो २० हुन्छ । त्यस्तै, ‘ख’ कम्पनीको शेयर मूल्य ३०० रुपैयाँ र प्रतिशेयर आम्दानी १२ रुपैयाँ भए पीई रेसियो २५ हुन्छ ।

यस आधारमा ‘क’ कम्पनीको पीई रेसियो ‘ख’ को तुलनामा कम देखिन्छ । अर्थात् समान एक रुपैयाँ आम्दानीका लागि ‘क’ कम्पनीमा २० रुपैयाँ र ‘ख’ कम्पनीमा २५ रुपैयाँ लगानी गर्नुपर्ने अवस्था छ ।

सामान्यतया कम पीई रेसियो भएको शेयर तुलनात्मक रूपमा सस्तो हुन सक्छ । तर कम पीई रेसियो हुँदैमा कम्पनीको शेयर अवमूल्यन भएको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन । कम्पनीको व्यवसायको प्रकृति, आम्दानीको स्थायित्व, भविष्यको वृद्धि र सोही क्षेत्रका अन्य कम्पनीको पीई रेसियोसँग तुलना गर्नु आवश्यक हुन्छ ।

२. बजार मूल्य र किताबी मूल्य अनुपात (पीबी रेसियो)

पीबी रेसियोले कम्पनीको बजार मूल्य र प्रतिशेयर किताबी मूल्यबीचको सम्बन्ध देखाउँछ । प्रतिशेयर बजार मूल्यलाई प्रतिशेयर किताबी मूल्यले भाग गर्दा पीबी रेसियो प्राप्त हुन्छ ।

पीबी रेसियो = प्रतिशेयर बजार मूल्य ÷ प्रतिशेयर किताबी मूल्य

उदाहरणका लागि ‘क’ कम्पनीको बजार मूल्य २०० रुपैयाँ र किताबी मूल्य पनि २०० रुपैयाँ छ भने पीबी रेसियो १ हुन्छ । त्यस्तै, ‘ख’ कम्पनीको बजार मूल्य ३०० रुपैयाँ र किताबी मूल्य १५० रुपैयाँ भए पीबी रेसियो २ हुन्छ ।

पीबी रेसियो १ हुँदा बजार मूल्य र किताबी मूल्य बराबर हुन्छ । एकभन्दा कम हुँदा बजार मूल्य किताबी मूल्यभन्दा कम रहेको संकेत गर्छ भने एकभन्दा बढी हुँदा बजार मूल्य किताबी मूल्यभन्दा माथि रहेको बुझिन्छ ।

त्यसैले पीबी रेसियो कम भएको कम्पनीको शेयर थप अध्ययनका लागि छनोट गर्न सकिन्छ । तर कम्पनीको सम्पत्तिको गुणस्तर, खराब कर्जा, दायित्व र भविष्यमा नाफा कमाउने क्षमतालाई पनि मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ ।

३. लाभांश प्रतिफल (डिभिडेन्ड यिल्ड)

लाभांश प्रतिफलले कम्पनीको शेयरमा लगानी गर्दा बजार मूल्यको तुलनामा कति प्रतिशत नगद लाभांश प्राप्त हुन्छ भन्ने देखाउँछ । प्रतिशेयर नगद लाभांशलाई प्रतिशेयर बजार मूल्यले भाग गरी १०० ले गुणा गर्दा डिभिडेन्ड यिल्ड प्राप्त हुन्छ ।

डिभिडेन्ड यिल्ड = (प्रतिशेयर नगद लाभांश ÷ प्रतिशेयर बजार मूल्य) × १००

उदाहरणका लागि ‘क’ कम्पनीको शेयर मूल्य ५०० रुपैयाँ र प्रतिशेयर नगद लाभांश २० रुपैयाँ भए लाभांश प्रतिफल ४ प्रतिशत हुन्छ । त्यस्तै, ‘ख’ कम्पनीको शेयर मूल्य ३०० रुपैयाँ र नगद लाभांश १५ रुपैयाँ भए लाभांश प्रतिफल ५ प्रतिशत हुन्छ ।

यस आधारमा ‘ख’ कम्पनीको लाभांश प्रतिफल ‘क’ को तुलनामा बढी देखिन्छ । लगानीकर्ताले यसलाई बैंकको मुद्दती निक्षेपलगायत अन्य लगानी विकल्पबाट प्राप्त हुने प्रतिफलसँग तुलना गर्न सक्छन् ।

कुनै कम्पनीको लाभांश प्रतिफल अन्य कम्पनी वा सम्बन्धित क्षेत्रको औसतभन्दा बढी हुनु तुलनात्मक रूपमा आकर्षक संकेत हुन सक्छ । तर विगतको लाभांशलाई भविष्यमा पनि निरन्तरता दिने सुनिश्चितता हुँदैन । कम्पनीको नगद प्रवाह, नाफा, लाभांश इतिहास र वितरण क्षमता पनि विश्लेषण गर्नुपर्छ ।

४. ग्रेहम नम्बर

ग्रेहम नम्बर कम्पनीको प्रतिशेयर आम्दानी र प्रतिशेयर किताबी मूल्यका आधारमा शेयरको अनुमानित मूल्य निर्धारण गर्ने विधि हो । मूल्य लगानीका सिद्धान्त प्रतिपादन गरेका बेन्जामिन ग्रेहमले विकास गरेको यो विधिले बजार मूल्यको तुलनामा शेयर महँगो वा सस्तो छ भन्ने प्रारम्भिक अनुमान गर्न सहयोग गर्छ ।

ग्रेहम नम्बर निकाल्ने सूत्र :

ग्रेहम नम्बर = √(२२.५ × प्रतिशेयर आम्दानी × प्रतिशेयर किताबी मूल्य)

यसमा २२.५ को आधार पीई रेसियो १५ र पीबी रेसियो १.५ को गुणनफल हो ।

उदाहरणका लागि कुनै कम्पनीको प्रतिशेयर आम्दानी २८ रुपैयाँ र प्रतिशेयर किताबी मूल्य २४७ रुपैयाँ छ भने ग्रेहम नम्बर करिब ३९४.५९ रुपैयाँ हुन्छ ।

यसरी प्राप्त ग्रेहम नम्बरलाई बजार मूल्यसँग तुलना गर्न सकिन्छ । बजार मूल्य ग्रेहम नम्बरभन्दा कम भए शेयर तुलनात्मक रूपमा सस्तो हुन सक्ने संकेत मिल्छ । बजार मूल्य ग्रेहम नम्बरभन्दा बढी भए शेयर महँगो हुन सक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ ।

यद्यपि, यो विधि सबै प्रकारका कम्पनीका लागि समान रूपमा उपयुक्त हुँदैन । विशेषगरी आम्दानी ऋणात्मक भएका वा अस्थिर आम्दानी भएका कम्पनीको मूल्याङ्कनमा यसको उपयोगिता सीमित हुन सक्छ ।

५. कम्पनीको वित्तीय अवस्था र भविष्यको सम्भावना

वित्तीय अनुपातका आधारमा मात्रै शेयर खरिद गर्ने निर्णय गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ । पीई, पीबी, लाभांश प्रतिफल र ग्रेहम नम्बरले प्रारम्भिक छनोटमा सहयोग गरे पनि कम्पनीको समग्र वित्तीय अवस्था अध्ययन गर्नु आवश्यक हुन्छ ।

यस क्रममा कम्पनीको नाफा वृद्धिदर, आम्दानीको स्रोत, कर्जा तथा दायित्व, नगद प्रवाह, सम्पत्तिको गुणस्तर, व्यवस्थापन क्षमता र व्यवसाय विस्तारको सम्भावनालाई प्राथमिकताका साथ हेर्नुपर्छ ।

विशेषगरी बैंक तथा वित्तीय संस्थाको विश्लेषण गर्दा निष्क्रिय कर्जा, प्रोभिजनिङ, पूँजी पर्याप्तता र वितरणयोग्य नाफाको अवस्थासमेत अध्ययन गर्नुपर्छ । त्यस्तै, अन्य क्षेत्रका कम्पनीमा व्यवसायको प्रकृति र उद्योगको अवस्थाअनुसार फरक वित्तीय सूचक प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

समग्रमा, शेयरको बजार मूल्य कम देखिँदैमा त्यो अवमूल्यन भएको प्रमाणित हुँदैन । कम्पनीको वास्तविक वित्तीय अवस्था, भविष्यको आम्दानी क्षमता र बजार मूल्यबीचको सम्बन्ध विश्लेषण गरेपछि मात्रै लगानी निर्णयमा पुग्न सकिन्छ । विभिन्न वित्तीय सूचकलाई एकसाथ प्रयोग गरी कम्पनीको तुलनात्मक मूल्याङ्कन गर्नु शेयर बजारमा जोखिम व्यवस्थापन र लगानी रणनीति निर्माणका लागि महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित समाचार

गरिब देशहरुको सहयोगका लागि विश्व बैंकको ९३ अर्ब डलरको वित्तीय प्याकेज

१० वाणिज्य बैंकले ४ महिनामै कमाए अर्ब बढी नाफा, एनआइसी एसियाको सबैभन्दा धेरै

खप्तड लघुवित्तले आईपीओ जारी गर्ने, बिक्री प्रबन्धकमा प्रभु क्यापिटल नियुक्त

८ जिल्लामा विद्युत प्रणाली सुधारको काम सुरु

बिल एकम्यानको रणनीति : सस्तो सेयर किनेर व्यवस्थापन आफ्नै हातमा लिने

तीन कम्पनीको सेयर मूल्य समायोजन